Cukrzyca typu 2 rozwija się latami i długo nie daje objawów. Rozpoznaje się ją badaniem krwi, a nie na podstawie samopoczucia. Leczenie łączy zmianę stylu życia z farmakoterapią dobraną przez lekarza.
Objawy, które zgłaszają pacjenci
Najczęściej wymieniane są wzmożone pragnienie, częstsze oddawanie moczu, zmęczenie i senność po posiłkach. Do tego dochodzą nawracające infekcje, zwłaszcza dróg moczowych i grzybicze, gorsze gojenie ran oraz świąd skóry. Część osób zauważa pogorszenie ostrości widzenia.
Problem polega na tym, że ten zestaw pojawia się późno. Choroba przez lata przebiega bezobjawowo, a rozpoznanie bywa przypadkowe, przy badaniach z zupełnie innego powodu. Dlatego brak objawów nie jest argumentem za tym, że wszystko jest w porządku. Rozstrzyga wynik badania krwi.
Badania, które rozstrzygają
| Badanie | Co pokazuje | Uwaga |
|---|---|---|
| Glikemia na czczo | stężenie glukozy po nocnej przerwie | rozpoznanie wymaga potwierdzenia w drugim oznaczeniu |
| Doustny test obciążenia glukozą | reakcję organizmu na obciążenie po 120 minutach | rozstrzyga wątpliwe wyniki na czczo |
| Glikemia przygodna | wartość o dowolnej porze dnia | ma znaczenie przy typowych objawach |
| Hemoglobina glikowana | średnie wyrównanie z ostatnich tygodni | służy głównie monitorowaniu, w rozpoznaniu tylko przy oznaczeniu metodą certyfikowaną |
Progi rozpoznania są w Polsce ujednolicone: glikemia na czczo od 126 mg/dl, wartość w 120. minucie testu obciążenia od 200 mg/dl, a przy typowych objawach glikemia przygodna od 200 mg/dl. Osobno wyodrębnia się stany przedcukrzycowe: nieprawidłową glikemię na czczo w przedziale 100 do 125 mg/dl oraz nietolerancję glukozy przy wyniku 140 do 199 mg/dl w teście obciążenia. Interpretacja wyniku należy do lekarza, bo pojedynczy pomiar bywa mylący.
Dlaczego typ 2 to inna choroba niż typ 1
W cukrzycy typu 1 dochodzi do zniszczenia komórek trzustki produkujących insulinę. Organizm przestaje ją wytwarzać i leczenie insuliną jest konieczne od rozpoznania. Choroba zaczyna się zwykle gwałtownie, często u osób młodych.
W typie 2 insulina początkowo jest wytwarzana, ale tkanki gorzej na nią reagują. Trzustka przez lata kompensuje to zwiększoną produkcją, aż przestaje nadążać. Stąd powolny przebieg, brak objawów na początku i inne leczenie. To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo bez niego trudno zrozumieć, dlaczego postępowanie w obu chorobach wygląda inaczej.
Czynniki ryzyka
Największe znaczenie mają nadmierna masa ciała, zwłaszcza otyłość brzuszna, oraz mała aktywność fizyczna. Do tego dochodzi wiek, cukrzyca typu 2 u krewnych pierwszego stopnia, nadciśnienie tętnicze i zaburzenia lipidowe. U kobiet dodatkowym czynnikiem jest przebyta cukrzyca ciążowa oraz zespół policystycznych jajników.
Obecność czynników ryzyka nie oznacza choroby. Oznacza, że badanie glikemii warto wykonywać regularnie, nie czekając na objawy. To jest cały sens badań przesiewowych w tej chorobie: rozpoznać ją w okresie, w którym nie boli i nie daje sygnałów.
Z czego składa się leczenie
Podstawą jest zmiana stylu życia i nie jest to formuła grzecznościowa. Sposób odżywiania, regularna aktywność fizyczna i redukcja masy ciała u osób z nadmierną masą wpływają na przebieg choroby wymiernie. To działa równolegle z lekami, a nie zamiast nich.
Farmakoterapię dobiera lekarz. Uwzględnia stopień wyrównania glikemii, masę ciała, choroby serca i nerek oraz ryzyko niedocukrzenia. Do dyspozycji jest kilka grup leków o różnych mechanizmach, w tym metformina, leki inkretynowe i flozyny. Wszystkie wymienione grupy są wydawane wyłącznie z przepisu lekarza. Ta strona nie zawiera zaleceń dawkowania ani schematów leczenia.
Kontrola i powikłania
Cukrzyca typu 2 leczy się przewlekle, więc kontrole są elementem terapii, a nie dodatkiem. Obejmują ocenę wyrównania glikemii, ciśnienia tętniczego i lipidów, badanie dna oka, ocenę czynności nerek oraz kontrolę stóp. Terminy ustala lekarz prowadzący.
Powikłania rozwijają się po latach niedostatecznie kontrolowanej choroby. Dotyczą oczu, nerek, nerwów obwodowych oraz naczyń krwionośnych, w tym serca. To one, a nie samo stężenie glukozy, są właściwym powodem, dla którego leczenie prowadzi się konsekwentnie.
Kiedy zgłosić się pilnie
Nasilone pragnienie z oddawaniem dużej ilości moczu, szybka utrata masy ciała, silne osłabienie i senność wymagają szybkiej oceny lekarskiej. To samo dotyczy objawów niedocukrzenia u osoby leczonej: drżenia, zlewnych potów, kołatania serca i splątania.
Osobno traktuje się sytuację, w której pojawia się nagłe pogorszenie widzenia albo niegojąca się rana na stopie. Obie sytuacje wymagają kontaktu z lekarzem bez czekania na planowaną wizytę. Przy kontynuacji ustalonego leczenia konsultacja zdalna bywa wystarczająca, ale przy nowych i nasilonych objawach nie zastąpi zbadania.
Redakcja Receptika. Konsultacja medyczna: lek. Damian Wojno (PWZ 3211301).
Źródła: [Zalecenia Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego](https://ptdiab.pl), [pacjent.gov.pl](https://pacjent.gov.pl).
Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. O wystawieniu dokumentu zawsze decyduje lekarz.